Một số tác động đến môi trường trong quá trình thi công tuyến đường tuần tra biên giới ở khu vực Tây Nguyên và đề xuất biện pháp giảm thiểu

Phạm Hoài Nam1, Trần Văn Chung1, Phạm Bình Quyền2, Nguyễn Thị Phương Liên3

1Viện Công nghệ mới, Viện Khoa học Công nghệ Quân sự

2Trung tâm Nghiên cứu Tài nguyên và Môi trường, ĐHQGHN

3Trung tâm Quan trắc Phân tích Tài nguyên Môi trường Hà Nội

ĐẶT VẤN ĐỀ

Để đảm bảo an ninh quốc gia, giữ vững chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ, sau khi phân giới cắm mốc, tuyến đường tuần tra biên giới (TTBG) được hình thành. Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt “Đề án quy hoạch xây dựng đường TTBG đất liền đến năm 2010 và những năm tiếp theo” (Quyết định 313/QĐ-TTg – 14/3/2007). Tuyến đường này sẽ bao bọc toàn biên giới đất liền Việt Nam, trong đó có khu vực Tây Nguyên tại các tỉnh Kon Tum, Gia Lai, Đăk Lắc, Đăk Nông. Đây là các tỉnh có đường biên giới với các quốc gia như: CHDCND Lào, Vương quốc Campuchia. Khu vực Tây Nguyên là khu vực tương đối nhạy cảm vì là nơi sinh sống của trên 20 dân tộc thiểu số, đa sắc tộc, tôn giáo, là khu vực rừng núi sát biên giới, điểm nóng về vấn đề an ninh trật tự (Quyết định số 313/QĐ-TTg ngày 14/3/2007, Chỉ thị số 17/CT-TM ngày 29/3/2004; Quyết định số 151/2007/QĐ-BQP ngày 24/9/2007,  Quyết định số 168/2007/QĐ-BQP ngày 02/11/2007).

Tuyến đường xây dựng theo tiêu chuẩn cấp VI miền núi (TCVN 4054-85) và giao thông nông thôn GTNT-B (22TCN 210-92) bề rộng nền đường 5,5m; bề rộng mặt đường 3,5m. Đặc điểm của đường TTBG là sát với biên giới, do vậy tại nhiều tỉnh tuyến đường sẽ cắt xuyên rừng, khu bảo tồn thiên nhiên. Tại các tỉnh ở khu vực Tây Nguyên tuyến đường sẽ đi qua các vườn quốc gia (VQG) và khu bảo tồn thiên nhiên (BTTN) như: Ngọc Linh, Chư Mom Ray, Yok Đôn …

Tuyến đường này đã bắt đầu khởi công xây dựng từ 2008 tại một số tỉnh trên toàn quốc, trong đó có Tây Nguyên. Diện tích đất sử dụng cho tuyến đường TTBG sẽ bị chiếm vĩnh viễn.

Ngoài ý nghĩa to lớn mà tuyến đường TTBG mang lại, trong quá trình xây dựng không thể không xem xét các tác động của nó đến tính đa dạng sinh học và môi trường tự nhiên, kinh tế – xã hội ở đây. Các tác động này là tương đối lớn và rất rõ rệt, cụ thể như: việc phá mở đường làm mất một số loài thực vật quí hiếm, gây hoảng sợ, thu hẹp sinh cảnh sống của các loài động vật hoang dã, ngăn cản đường di chuyển của động vật; ngăn cản thay đổi dòng chảy, gây xói mòn, tạo điều kiện cho lâm tặc vào phá rừng; ảnh hưởng đến rừng phòng hộ…

Tại khu vực Tây Nguyên hiện có các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên: Ngọc Linh, Chư Mom Ray, Yok Đôn, ChưYangsin, Kon Ka King mang một sắc thái riêng biệt, được công nhận cấp quốc gia. Tuy có nhiều nỗ lực trong công tác bảo vệ, song trước áp lực phát triển kinh tế và nạn lâm tặc cũng đã tác động tương đối nặng nề đến các khu bảo tồn thiên nhiên này. Mục đích của báo cáo này là xác định, đánh giá một số tác động môi trường chính trong quá trình thi công tuyến tại khu vực Tây Nguyên và đề xuất các giải pháp giảm thiểu.